Beth yw Llywodraethwr ysgol?

Mae dod yn llywodraethwr ysgol yn un o'r ffyrdd pwysicaf y gallwch helpu'ch ysgol leol.

Mae rôl strategol gan y corff llywodraethu wrth gydweithio â'r pennaeth i osod nodau ac amcanion yr ysgol, cytuno ar bolisïau, targedau a blaenoriaethau i gyflawni'r amcanion a monitro a gwerthuso'r nodau a'r amcanion er mwyn hyrwyddo safonau cyflawniad uchel. Y pennaeth sy'n rheoli'r ysgol o ddydd i ddydd.

Fel llywodraethwr ysgol, byddwch yn rhan o dîm. Nid yw llywodraethwyr unigol yn gweithredu ar eu pennau eu hunain. Y corff llywodraethu llawn yn unig sydd â'r dyletswyddau a'r pwerau cyfreithiol ac mae'r holl lywodraethwyr yn rhannu'r cyfrifoldeb corfforaethol hwnnw.

Mae corff llywodraethu da'n hanfodol i lwyddiant ysgol. Pam felly?

Beth yw'r manteision o fod yn llywodraethwr ysgol?

Oes angen cymwysterau arnaf i fod yn llywodraethwr ysgol?

Rwy'n gweithio'n amser llawn. Fydd amser gennyf i fod yn llywodraethwr ysgol?

Beth os na fydd fy nghyflogwr yn rhoi amser i ffwrdd i mi?

Beth sy'n gwneud llywodraethwr da?

Beth galla i ei gynnig?

Sut mae corff llywodraethu yn gweithio?

Faint o amser mae'n ei gymryd?

Alla i ddisgwyl cael unrhyw help a chymorth?

Mae corff llywodraethu da'n hanfodol i lwyddiant ysgol. Pam felly?

• Mae llywodraethwyr yn penderfynu ar bethau allweddol, megis penodi'r pennaeth
• Mae penderfyniadau'r llywodraethwyr yn cael effaith uniongyrchol ar addysg a lles plant
• Gall llywodraethwyr wneud gwahaniaeth trwy wella safonau trwy gydol yr ysgol 

Beth yw'r manteision o fod yn llywodraethwr ysgol?

• Gwybod eich bod wedi chwarae rhan mewn gwella addysg plant
• Cyfle i ddatblygu sgiliau newydd ac ymarfer y rhai sydd gennych, megis cadeirio cyfarfodydd, siarad mewn grwpiau, gofyn cwestiynau, gwneud awgrymu pethau a phenodi staff
• Y cyfle i gyfrannu'ch gwybodaeth a'ch sgiliau i'r tîm

Oes angen cymwysterau arnaf i fod yn llywodraethwr ysgol?

Nac oes. Mae angen ar ysgolion wirfoddolwyr ag amrywiaeth o brofiadau bywyd.

Er nad oes angen cymwysterau arnoch i fod yn llywodraethwr, mae'r canlynol yn bwysig:

• Ymroddiad i ymgymryd â hyfforddiant i ddiweddaru gwybodaeth a sgiliau, a fydd yn gwella effeithiolrwydd unigolyn fel llywodraethwr.
• Ymroddiad i fynychu'n rheolaidd gyfarfodydd y corff llywodraethu ac unrhyw bwyllgor y byddwch yn cael eich penodi iddo.
• Awydd i godi safonau addysg ysgol.
• Bodlonrwydd i rannu sgiliau ac arbenigedd yng nghyd-destun y corff llywodraethu.

Rwy'n gweithio'n amser llawn. Fydd amser gennyf i fod yn llywodraethwr ysgol?

Mae llawer o lywodraethwyr ysgol yn gweithio amser llawn. Gellir cynnal cyfarfodydd llywodraethwyr yn ystod y diwrnod gwaith ond, yn aml iawn, fe'u trefnir gyda'r hwyr.

Beth os na fydd fy nghyflogwr yn rhoi amser i ffwrdd i mi?

Mewn gwirionedd, mae llawer o gyflogwyr yn annog eu staff i fod yn llywodraethwyr ysgol. Maent yn sylweddoli bod modd trosglwyddo'r sgiliau a enillir trwy fod yn llywodraethwr ysgol i'r gweithle.

Mae cyfraith cyflogaeth yn rhoi'r hawl i bobl gael amser rhesymol i ffwrdd heb dâl ac mae rhai cyflogwyr yn caniatáu absenoldeb â thâl ar gyfer dyletswyddau llywodraethwr ysgol.

Beth sy'n gwneud llywodraethwr da?

• Mae addysg plant yn bwysig i chi
• Rydych am gyfrannu at eich cymuned leol
• Rydych am weithio fel rhan o dîm ac yn gallu gwerthfawrogi'r cyfraniad a wna pobl eraill
• Rydych yn derbyn bod angen hyfforddiant
• Rydych yn fodlon gofyn cwestiynau
• Rydych yn agored i syniadau ac yn fodlon dysgu

Beth galla i ei gynnig?

Brwdfrydedd ac ymroddiad!

Os ydych yn rhiant, byddwch yn deall pryderon rhieni eraill, ond nid oes angen i chi fod yn rhiant i fod yn llywodraethwr ysgol.

Fel aelod o gymuned yr ysgol, bydd eich gwybodaeth leol yn werthfawr - bydd gennych deimlad am yr hyn sy'n bwysig i bobl yn yr ardal.

Sut mae corff llywodraethu yn gweithio?

• Cydweithio'n agos â'r pennaeth
• Penderfynu'n ddemocrataidd fel tîm
• Yn aml yn dirprwyo gwneud penderfyniadau i bwyllgorau neu i unigolion megis y pennaeth
• Cyfarfod o leiaf unwaith y tymor
• Cynnal y rhan fwyaf o'i fusnes trwy gyfarfodydd, gan ddefnyddio papurau perthnasol, arweiniad a chyngor gan y pennaeth a'r awdurdod lleol.

Faint o amser mae'n ei gymryd?

Bydd faint o amser y mae llywodraethwyr yn gallu ei roi i'r rôl yn amrywio, ond os ydych o ddifrif am helpu'ch ysgol i helpu plant, mae angen i chi:

• Fod yn fodlon paratoi am gyfarfodydd - weithiau mae llawer o bapurau i'w darllen
• Mynychu cyfarfodydd - mae'n rhaid i'r corff llywodraethu gyfarfod o leiaf unwaith y tymor, fodd bynnag mae'n debyg y gofynnir i chi wasanaethu ar o leiaf un pwyllgor. Bydd amlder cyfarfodydd yn amrywio, ond nid yw'n anarferol i bwyllgorau gyfarfod bob hanner tymor.
• Gallu mynd i gyfarfodydd a fydd, yn weddol aml, gyda'r hwyr, ond gallent fod yn gynharach yn y dydd.
• Cymryd rhan – os na allwch baratoi am gyfarfodydd a'u mynychu, ni fyddwch yn gallu gwneud cyfraniad effeithiol i helpu'r ysgol.

Alla i ddisgwyl cael unrhyw help a chymorth?

Gallwch. Mae'r awdurdod lleol yn gwerthfawrogi llywodraethwyr ysgol fel partneriaid pwysig yn y gymuned addysg ac felly mae'n sicrhau bod pecyn cynhwysfawr o gymorth ar gael. Mae'r awdurdod lleol yn cynnal cwrs cyflwyno i lywodraethwyr newydd sy'n cynnwys prif feysydd cyfrifoldeb corff llywodraethu.

Mae hyfforddiant yn rhan annatod o ddatblygiad pob llywodraethwr ac mae hwn yn cael ei drefnu a'i gyflwyno trwy raglen hyfforddi flynyddol a hwylusir gan staff arbenigol y gelwir arnynt fel bo'n briodol oherwydd eu harbenigedd penodol. Ceir manylion y rhaglen hyfforddi ar y wefan, www.abertawe.gov.uk

Gall llywodraethwyr ddisgwyl cael:

• Deunyddiau cymorth ysgrifenedig a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cynulliad Cymru (LlCC), Llywodraethwyr Cymru a'r awdurdod lleol
• Cyflwyniad a hyfforddiant arall i helpu llywodraethwyr i gyflawni eu dyletswyddau
• Cyngor a chymorth hwylus parod gan ein Huned Ysgolion a Llywodraethwyr, Cymdeithas Llywodraethwyr Abertawe a Llywodraethwyr Cymru
• Help gan bennaeth eich ysgol, staff eraill a'ch cydlywodraethwyr
• Cymorth uniongyrchol gan staff arbenigol awdurdod lleol sy'n helpu llywodraethwyr i fynd i'r afael â materion megis personél, cyllid, iechyd a diogelwch, rheoli eiddo a'r gyfraith.
• Copïau tymhorol o'n cyhoeddiad, 'Newyddion Llywodraethwyr'.